Incoterms FOB CIF DAP Farkı: Tek Bir İhracat Operasyonunda Risk ve Maliyetin Üç Kurala Göre Nasıl Değiştiği

1 Ocak 2020'de Uluslararası Ticaret Odası, Incoterms 2020'yi yürürlüğe koyarak, ticari alıcı ve satıcılar arasında yükümlülüklerin, nakliye maliyetlerinin ve kargo risklerinin paylaşımı için dünya çapında tanınan 11 farklı ticaret kuralı belirledi. Bir Türk satıcısı üretilmiş malların ihraç sevkiyatını hazırlarken, Gemi Bordasında Teslim (FOB), Maliyet, Sigorta ve Navlun (CIF) ile Belirtilen Yerde Teslim (DAP) arasında yapacağı seçim, işlemin finansal ve operasyonel risk profilini değiştirir.

Bu üç terim, lojistik iş bölümünü düzenler. Taşıyıcıyı kimin kiralayacağını, deniz sigortasını kimin alacağını ve kaybolan veya hasarlı kargonun finansal riskinin hangi fiziksel noktada satıcıdan alıcıya geçeceğini belirlerler.

Ticari sözleşmelerde Incoterms FOB CIF DAP farkı olarak bilinen bu kurallar arasındaki temel ayrımı anlamak, her bir terimin aynı kargo hareketine uygulandığında nasıl işlediğine bakmayı gerektirir - Türkiye'deki bir tesisten çıkan sevkiyat için.

Üç Farklı Teslimat Kuralı Altında Tek Bir Kargo Hareketi

Avrupa Komisyonu'nun Access2Markets sözlüğüne göre Incoterms, alıcı ve satıcı arasında maliyet ve sorumlulukların paylaşımı için dünya çapında kabul görmüş on bir satış terimidir. FOB, CIF ve DAP, bu standart işletmeden işletmeye satış kuralları grubunda yer alır.

Türkiye'deki bir endüstriyel tesisten yurtdışındaki ticari bir müşteriye teslimat için ayrılan bir ihracat siparişini ele alalım.

FOB kapsamında, Türk satıcı malları, yabancı alıcı tarafından belirlenen ve adı konulan yükleme limanındaki gemi bordasına teslim eder. Yurtiçi limana taşıma ve yükleme operasyonları satıcıya aittir. Kargo gemide güvenli bir şekilde yerleştiği anda, satıcı teslimi tamamlamış olur. O andan itibaren, tüm gelecek maliyetler ve riskler alıcıya geçer.

Sözleşme terimini CIF olarak değiştirirseniz, operasyonel denge farklılaşır. Satıcı deniz taşımacılığını ayarlamak, taşıyıcıyla sözleşme yapmak, belirtilen varış limanına kadar olan okyanus navlun ücretlerini ödemek ve yolculuk sırasında alıcının kayıp veya hasar riskine karşı kargo sigortası yaptırmak zorundadır. Ancak fiziksel teslimat noktası varışa kaymaz. Teslimat - ve hukuki risk transferi - kargonun Türk yükleme limanındaki gemi bordasına yerleştiği anda gerçekleşir.

DAP ise sözleşmenin tüm dengesini değiştirir. DAP kapsamında, satıcı malları yabancı ülkeye kadar taşıma yükümlülüğünü üstlenir. Teslimat ve risk transferi, ancak kargonun belirtilen varış noktasında, boşaltıma hazır şekilde taşıma aracına ulaştığı anda gerçekleşir.

Deniz ve Kara Yoluyla Riskin Fiziksel Transferi

Riskin aktarım zamanlaması, sınır ötesi ticaret yapanlar arasında en yaygın operasyonel karışıklık kaynağını oluşturur. Birçok piyasa katılımcısı, nakliye ücretini ödemenin kargonun transit sırasındaki sorumluluğunu da üstlenmek anlamına geldiğini yanlışlıkla varsayar. Incoterms 2020 bu iki kavramı birbirinden ayırır.

FOB altında, risk malların belirlenen gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Eğer açık denizlerde konteyner yolculuk sırasında hasar görürse, finansal kayıp tamamen alıcıya aittir.

CIF altında, risk transferi FOB ile tamamen aynı noktada gerçekleşir. Incoterms 2020'i özetleyen bir rehber, mallar gemiye yüklendiğinde riskin alıcıya geçtiğini teyit eder. Satıcı transit sigortası yaptırmak zorundadır ancak gemi denize açıldıktan sonra taşıma riskini üstlenmez. Satıcı tarafından alınan sigorta poliçesi, deniz yolculuğu boyunca sigortalanabilir riski taşıyan alıcının yararına düzenlenir.

DAP tamamen farklı bir yasal zaman çizelgesinde işler. DAP altında teslim ve belirlenen varış noktasına ulaşma aynı olay olarak kabul edilir. DHL Freight'ın 2020 kurallarına ilişkin rehberi, satıcının malları belirlenen varış yerine veya o yer içindeki mutabık kalınan noktaya getirirken ortaya çıkan her türlü riski üstlendiğini belirtir. Eğer bir çarpışma veya elleçleme hatası malları varış deposuna götüren yolda hasara uğratırsa, kayıp yalnızca satıcıya aittir.

İthalat işlemleri bu taşıma riskinden ayrıdır. ICC Academy'nın DAP kurallarına dair rehberi, alıcının ithalat işlemlerini tamamlama, ithalat gümrük vergilerini ödeme ve varışta aracın fiziksel olarak boşaltılmasını gerçekleştirme sorumluluğunu koruduğunu belirtir.

Ticari Faturalar ve Taşıma Sorumlulukları

Her kural altında mali yükümlülükler değiştiği için, ticari faturalarda toplam sözleşme değerine dahil edilen fiyat bileşenleri açıkça yansıtılmalıdır.

Bir FOB anlaşması altında, fatura tutarı yalnızca malların değerini ve onları gemiye yükleme masraflarını içerir. Uluslararası taşıma faturası ve sigorta primi, alıcı tarafından doğrudan seçtikleri hizmet sağlayıcılarına ödenir. Alıcı, yükleme sonrasında tüm faturalama ve masrafları devralır.

Bir CIF ticari faturası, malların değerini, deniz taşımacılığı maliyetini ve sigorta primini mutabık kalınan fatura düzenine dahil eder. Satıcı gemi yerini ayırtmak, nakliye acentesiyle koordinasyon sağlamak, taşıyıcının ücretlerini ödemek ve yolculuğu kapsayan bir sigorta poliçesi sağlamak zorundadır.

Bir DAP işlemi, satıcının alıcıya varış noktası ithalat vergileri ve yerel gümrük vergileri hariç, kapıdan-terminale veya kapıdan-kapıya tam taşıma maliyetlerini faturalandırmasını gerektirir. Satıcı, lojistik sürecini uluslararası sınırlar boyunca belirlenen teslimat adresine kadar yönetir.

Uluslararası ticaret rehberleri bu satış paylaşımlarına dair net kurallar sağlar. Ancak Türk gümrük makamları, bu terimler için navlun ve sigortanın nasıl değerlendirildiğine dair detaylı kamu dokümantasyonu yayınlamamıştır. Bu nedenle satıcılar, ihraç belgelerinin uluslararası sözleşme standartlarıyla uyumlu olduğundan emin olmalıdır.

Sözleşme Hazırlama ve Uyuşmazlık Önleme

Uluslararası Ticaret Odası, Incoterms kurallarının işletmelerin belirsizliği ortadan kaldırmasına, maliyetli uyuşmazlıkları önlemesine ve dünya çapında alıcı ile satıcı sorumluluklarını net bir şekilde tanımlamasına yardımcı olmak için var olduğunu belirtiyor. ICC'nin işletmeler arası sözleşmelerle ilgili Dijital Kütüphane kaynaklarında, bu terimlerin seçilen şartların mekaniklerini her iki tarafın da anlaması koşuluyla satış anlaşmaları için kesin bir kısayol sağladığı vurgulanıyor.

Uyuşmazlıklar, taraflar Incoterms'i bağlayıcı sözleşme koşulları yerine gayriresmi lojistik seçimler olarak ele aldığında ortaya çıkar.

CIF koşulunu kabul eden ve okyanus ortasındaki konteyner kayıplarından kendisinin sorumlu olduğunu varsayan bir satıcı, yasal olarak alıcıya ait olan bir sigorta talebini yanlış yönetebilir. DAP sözleşmesi imzalayan ve yabancı topraklarda olası nakliye gecikmelerini veya transit hasarı hesaba katmayan bir satıcı, FOB şartlarında var olmayan finansal riskler taşır.

Her terimin ayrı bir operasyonel amacı vardır. FOB, yükün yerel limandan ayrılmasıyla nakliye riskinden hemen kurtulmak isteyen satıcılar için uygundur. CIF, satıcıların navlun ve sigortayı yöneterek daha kapsamlı bir satın alma paketi sunmasına olanak tanırken riski menşei limanında sınırlar. DAP, sınır ötesi nakliye lojistiğini yönetmek istemeyen uluslararası müşteriler için teslim edilmiş ürün çözümü sunar. Doğru terimi seçmek, ticari fatura, sigorta sözleşmesi ve nakliye rezervasyonunun Incoterms 2020 kurallarında tanımlanan tam transfer noktasıyla uyumlu hale getirilmesini gerektirir.