ABD'nin Yapay Zeka Çipleri İhracat Kısıtlamalarını Sıkılaştırması Türkiye'nin Teknoloji Hedeflerini Vurdu
19 Ekim 2026
ABD Başkanı Joe Biden, 15 Ocak 2025'te ileri düzey yapay zeka çiplerine yönelik kısıtlamaları sıkılaştırarak Türkiye'yi en katı kısıtlamaların uygulandığı ülkeler listesine ekledi.
15 Ocak politikası, ileri düzey yapay zeka çiplerinin ihracatı için iki kademeli bir erişim sistemi oluşturdu. 1. kademe ABD ve en yakın Avrupalı müttefikleri - İngiltere, Fransa, Almanya ve Hollanda'yı içeriyor. Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 2. kademe ülkeler ise daha sıkı sınırlamalara tabi.
Şartlara göre, 1. kademe ülkeler satın aldıkları yapay zeka çiplerinin %75'ini yerel kullanım için alıkoyabiliyor, kalan %25'i ise düzenlenmiş küresel dağıtıma tabi oluyor. Ancak Türkiye'nin de dahil olduğu 2. kademe ülkeler, 2025-2027 döneminde sadece 50.000 yapay zeka çipi birimi satın alabilecek ve Nvidia'nın en gelişmiş H-100 serisine erişemeyecek.
Bu hamle, Türkiye'nin yerel bir yarı iletken endüstrisi geliştirme ve ithal teknolojiye bağımlılığı azaltma hedeflerine darbe vuruyor.
Çip Kısıtlamalarının Genişletilmesi
15 Ocak'taki ihracat kısıtlamalarının sıkılaştırılması, ABD Ticaret Bakanlığı Sanayi ve Güvenlik Bürosu'nun (BIS) 29 Eylül 2025'te Bağlı Kuruluşlar Kuralını yürürlüğe koymasından sadece dokuz ay sonra geldi. Bu kural, Washington'a lisanslama gerekliliklerini BIS Varlık Listesi veya Askeri Son Kullanıcı Listesi'ndeki bir kuruluşun %50 veya daha fazla hissesine sahip olduğu yabancı firmalara genişletme yetkisi verdi.
Daha da geniş kapsamlı olarak, BIS 7 Ekim 2022'de bir dizi ileri düzey hesaplama entegre devresi ve yarı iletken üretim ekipmanına yönelik kontroller getiren geçici bir nihai kural yayınladı.
Türk çip firmaları uyum ve tedarik engelleriyle karşı karşıya
Yarı iletken endüstrisindeki Türk firmalar için sonuçlar net. Potansiyel tedarikçilerin BIS belgelerini doldurması ve Ticaret Bakanlığı'ndan onay alması zorlu yeni bir gereklilik haline gelecek ve zaten yetersiz olan kaynak ve BT personeline ek idari yük getirecek.
ABD'nin art arda gelen kısıtlamaları ayrıca tedarik zinciri kesintileri riskini de artırıyor. Turkcell yöneticilerinin Ocak ayında uyardığı gibi, sektör halihazırda mevcut tedarikçilerde sınırlı üretim kapasitesiyle karşı karşıya ve teslimat süreleri en az dört aya çıkmış durumda. Çip ambargolarının genişletilmesi "dünya çip arzının sürdürülebilirliği konusunda endişelere yol açıyor."
Savunma veya gözetleme uygulamalarını hedefleyen yerli Türk çip üreticileri, yeni rejim altında yasaklanacak veya kısıtlanacak olanlar özellikle en çok etkilenecek gruplar arasında.
Özetle, denetim riskleri, tedarik zinciri aksamaları ve artan uyum maliyetleri, küresel endüstrinin kendi kapasite sınırlamaları ve darboğaz riskleriyle karşı karşıya olduğu kritik bir dönemde Türkiye'nin çip hedeflerini zorlaştıracak. Türkiye'deki yerli çip firmaları için etkilerin en sert şekilde hissedilmesi bekleniyor. Daha geniş ölçekte, Türk ve ABD'li çip üreticileri ile elektronik tedarikçileri arasındaki pazar rekabetinin 2025'ten itibaren daha yoğun olması muhtemel.
ABD'nin ihracat kontrolleri gelişmeye devam ederken, Türk firmalarının piyasa kesintilerinden kaçınmak için uyum, tedarik ve tedarik zinciri planlamalarını derinleştirmeleri gerekecek.